Książkowe Nowinki
Wojnarowski – Miraż – Czyśmy wszystko zapomnieli?
Ryszard Ochudzki - 20 stycznia, 2026„Miraż”, czyli powieść Zbigniewa Wojnarowskiego, to pokłosie serii „Zwrotnice czasu”, swoistego mariażu tronu z literackim parnasem.
Wydawca – mecenas, instytucja budżetowa Narodowe Centrum Kultury, a więc obarczona wszelkimi przywarami tego rodzaju jednostek – przechowalni stołków i tandety otrzymywanej w ramach prawa zamówień publicznych, dzięki nieodżałowanemu redaktorowi Maciejowi Parowskiemu sypnęła blisko 20 lat temu groszem dla polskich autorów fantastycznych, by w twórczej swobodzie, zastanowili się, „co by było, gdyby…”.
Tym razem publiczny pieniądz w kulturze zadziałał właściwie. Światło dzienne ujrzało wiele dzieł, które być może nie miałyby okazji ukazać się w innych okolicznościach. Oczywiście wydano opowieści (jak Marcina Wolskiego czy samego redaktora Maciejki), które w sposób niejako automatyczny narzucały się w temacie.
Weźmy jakiś moment historyczny, najlepiej bitwę czy postać. Wygrali bądź przegrali nie ci, co w znanej wszystkim historii. Postać zbyt wcześnie zmarła albo pożyła dłużej. Jak dalej potoczyły się losy świata? Temat może ciekawy, ale ile można go eksploatować, nie zjadając własnego ogona, jak widzieliśmy w końcowych koncepcjach „multiversum” filmowych opowieści o superbohaterach…
Narracje „Mirażu”- tej niesłusznie zapomnianej książki, dziejące się wokół zatopionego na skutek budowy tamy kina o tytułowej nazwie, pokazują, że można inaczej. Owszem, Historia przez duże H przewija się przez karty, ale ukazuje się nam ją w perspektywie lokalnej.
Prowincjonalne kino „Miraż„ wobec walca historii, ma w sobie tajemniczą broń, swoiste, bułhakowskie „moce nieczyste”, które ten walec lekko skręcają w jego bezwzględnej trasie.
Na tym tle, Wojnarowski buduje owszem, alternatywne historie, ale w wymiarze indywidualnym.
Właściwie każdy epizod to mini powieść o ludziach, którzy przez lata istnienia kina, zanurzali się w jego mrok, by przez chwilową ekranową jasność, spotkać coś w sobie. Kino, więc pełni rolę swoistego konfesjonału, miejsca kontaktu z ciemną stroną duszy.
A z tego spotkania z samym sobą i swoimi demonami, dzieją się rzeczy zaskakujące.
Moc bije z najstarszych niemych filmów czasu kryzysu gospodarczego Polski międzywojennej, gdzie kino dawało chwilę wytchnienia w ekonomicznej niepewności. Uderza w latach grozy okupacji niemieckiej („tylko świnie siedzą w kinie, te bogatsze zaś w teatrze”). Oddziałuje w Polsce powojennej czasów przytłaczającej stalinowskiej epifanii (kino najważniejszą ze sztuk!), by także odnaleźć się w dziwności złotej ery polskiej szkoły filmowej, na tle szarej stabilizacji lat 60. XX wieku. Mamy też nerwowy wybuch kina moralnego niepokoju lat 70., i kac po-wolnościowy lat 80. i 90.
Wszystko zebrane w klamrę współczesnej Polski początku XXI wieku, pierwszych Internetów i wiadomości SMS-owych z zaświatów.
Jak to jednak jest napisane i podane!
W arcypolskim (co zauważa redaktor Parowski) sosie, dobrze się to czyta w listopadzie i grudniu, czasie mroku i naszych polskich burz i naporów, który koniński autor hojnie dozuje, z kunsztem najlepszego stylisty, podając w proporcjach uruchamiających kubki smakowe tych, co owe filmy i czasy smakowali. Kto kiedykolwiek razem z redaktorem Kałużyńskim (oraz Raczkiem, Wernerem czy redaktor Torbicką) „kochał kino” odnajdzie na kartach tej książki te wrażenia „jonaszowego” wejścia w inny wymiar przez seans, zamknięcia się w „brzuchu lewiatana” na czas projekcji, by z niego być wyplutym na zewnątrz, wyjść lekko oślepionym ale i odmienionym, z odwagą zanurzając się w ulice współczesnych „Niniw”.
Tak też dzieje się w „Mirażu”, gdzie filmy zmieniają życie bohaterów i bohaterek, wybijając ich, oględnie mówiąc, ze strefy komfortu, wykonując prawdziwą robotę duchową, docierając do najgłębszych pokładów „ja”.
Co ważne, element metafizyczny nie jawi się wyłącznie, jako blagierska dekoracja, jak u prominentnych przedstawicieli gatunku z zachodu czy z Krakowa. Wojnarowski ukazuje „inny świat i dusze” i drży, naprawdę drży wobec rzeczy na niebie i ziemi, które się filozofom nie śniły.
A my, jeśli damy się porwać, drżymy wraz z nim, choć to nie strachy na lachy, a zdrowa i zbawienna trwoga.
Owszem, autor na koniec nie daje satysfakcjonującego zakończenia. Przez całą jednak lekturę, zbudowanych opowieści w opowieściach, zmieniających styl i tempo w zależności od narratora (jak oglądaliśmy w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” W. Hasa czy w lekturze „Hyperiona” D. Simmonsa) czujemy, że Z. Wojnarowski nie tylko kocha, ale i umie pisać i snuć opowieści.
Można, więc zanurzyć się w „Mirażu” by odnaleźć dawno nieodczuwane wspomnienia o świecie i o Polsce sprzed cyfrowego tsunami, gdzie obrazem i dźwiękiem przeżywało się filmowe katharsis, bez streamingowej pauzy. Gdzie film był przeżyciem, a nie przeżuciem popcornu i napoju na bazie orzeszków cola czy kolejnego serialowego sezonu po sezonie.
Tego świata już nie ma, wyrywamy go z korzeniami. Kina burzone (jak ostatnio w Poznaniu), PRL-owskie mieszkania ze szklankami w koszykach, wersalkami i meblami na połysk po odchodzących babciach i ciociach lądują na śmietnikach,
Stare filmy „źle się starzeją” wobec czasu, postępu i osiągnięć inżynierii społecznej, trafiając do limbusa niepamięci i niezrozumienia pokolenia nieustannego „teraz”.
Wyrugowane ze strefy obrazu i przestrzeni, pozostają te miejsca i przeżycia na kartach tej książki. Może to i mało, ale musi wystarczyć, byśmy wszystkiego nie zapomnieli.
Zwrotnica niepamięci została więc na szczęście przestawiona.
A może to tylko taki miraż…?
Redaktor Ochudzki Ryszard
* * *
Bądź z nami! Podłącz się do naszego nadajnika!
Subskrybuj
Login
0 komentarzy
Najstarsze
